Zygmunt Rytka. Do kogo należy kosmos?

Kurator: Karol Hordziej

 

Wystawa przygotowana w ramach Miesiąca Fotografii w Krakowie 2020 prezentuje dwa cykle fotograficzne Zygmunta Rytki – 1980/1981 oraz Fotowizja, uzupełnione projekcją dwóch jego filmów. Ukazuje ona wydarzenia związane z okresem stanu wojennego w Polsce oraz manipulację przekazem medialnym i artystyczną reakcję na propagandę. Skłania do zastanowienia się nad wciąż bardzo aktualnym problemem wiarygodności mediów.

Pierwszy z wymienionych cykli (1980/1981) to zdjęcia wykonane przez ramię osobom czytającym gazety w gorącym czasie strajków, legalizacji Solidarności, a także przygotowań partii do wprowadzenia stanu wojennego (prace z lat 1980–1981). Fotografie te są dość nietypowe w twórczości Zbigniewa Rytki, z jednej strony dokumentują decydujący moment nie tylko w sensie wizualnym, ale też historycznym, z drugiej składają się na nowoczesną typologię pewnej sytuacji społecznej. Choć odbitki z tej serii znajdują się w ważnych kolekcjach publicznych, między innymi w kolekcji Muzeum Fotografii w Krakowie, sam cykl nie jest szerzej znany i prawdopodobnie nie był wcześniej nigdzie publikowany.

Drugi cykl to Fotowizja – dzieło będące dokumentacją przekazu medialnego bezpośrednio z ekranu telewizora, realizowane w latach 1978–1983. Rytka, kierując obiektyw w stronę ekranu, odwraca sytuację: przestaje być biernym odbiorcą propagandy, staje się świadkiem i dokumentuje zakłamanie, poniekąd też przejmuje władzę, decyduje bowiem o tym, kiedy naciśnie spust migawki. Rytka wykonał w ten sposób ponad pięć tysięcy fotografii, wywołał jednak tylko niewielką ich część. Obecnie dzięki skanom z negatywów możliwe jest stworzenie zupełnie nowego wyboru, pokazującego atrakcyjność i nowoczesność całego zbioru jako archiwum obrazów medialnych. Obrazy te nie tylko ukazują klimat polityczny i kulturalny końca lat 70. i początku 80., ale też wykraczają daleko poza dosłowność, układając się w ponadczasowy strumień niepokojących obrazów, jak gdyby wyciągniętych ze zbiorowej świadomości nowoczesnego społeczeństwa.

Fotografiom towarzyszą dwa filmy: Retransmisja, będąca autorskim montażem ze zdjęć z Fotowizji (film czarno-biały z dźwiękiem), oraz Fiat 126p, ironiczny, popartowski film ukazujący malucha jako obiekt pożądania w Polsce czasów Gierka (film z 1976 roku, bez ścieżki dźwiękowej). Filmy tematycznie łączą się z prezentowanymi na wystawie fotografiami, a zarazem pokazują szerokie zainteresowania artystyczne Rytki.